Energietransitie biedt ook kansen voor natuurherstel 

Energietransitie biedt ook kansen voor natuurherstel 

Blog Romy Schut, projectmedewerker Duurzame Energie 

Zonneparken zijn er niet alleen om duurzame energie op te wekken, maar kunnen ook bijdragen aan biodiversiteit. Die boodschap staat centraal in ons nieuwe rapport over de subsidie: stimuleren subsidie ‘Natuur en biodiversiteit bij energieprojecten’. Als je me dat een jaar geleden had verteld, voordat ik begon met werken bij de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland, had ik mijn vraagtekens gehad bij die stelling. Mijn beeld van zonneparken was vooral: volle velden met zonnepanelen, vaak zo goed verstopt achter struiken of hekken dat ze me nauwelijks opvielen. Op basis van dat beeld zou ik al snel geneigd zijn om tegen die stelling in te gaan. Want hoe kan een veld vol panelen goed zijn voor de natuur? Toch bleek de werkelijkheid een stuk interessanter. 

Van theorie naar praktijk 

Tijdens het begin van mijn werk bij de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland kwam ik voor het eerst echt in aanraking met het idee van natuurinclusieve energieparken. Samen met een collega gaf ik de training Energieboswachters: vrijwilligers en betrokkenen leidden we op om mee te denken over hoe energieparken beter kunnen aansluiten bij de natuur. 

Eerlijk gezegd voelde ik me in het begin bijna net zo lerend als de deelnemers zelf. Maar gaandeweg begon het kwartje te vallen. Veel van deze parken liggen op voormalige landbouwgrond. Door minder bemesting, pesticiden en verstoring ontstaat juist meer rust en ruimte voor natuur. Met een paar gerichte ingrepen, zoals bloemrijk grasland, natuurvriendelijke oevers of struiken, kan zo’n terrein zelfs een waardevol leefgebied worden voor allerlei soorten dieren en planten.  

Een project met vijf energieparken 

Die theorie kwam vervolgens tot leven in een project waarin we energieparken in Noord-Holland stimuleerden om meer te doen voor biodiversiteit. De provincie Noord-Holland heeft hiervoor een subsidieregeling: Natuur en biodiversiteit bij energieprojecten Noord-Holland. 

We bezochten vijf energieparken: 

• Bergen Energie Zonnepark  
• Wind- en Zonnepark Burgervlotbrug  
• PWN Drinkwaterinstallaties in Andijk  
• Zonnepark De Boomgaard in Wijdemeren  
• Windpark Prinses Ariane in de Wieringermeer  

Voor ieder park volgden we hetzelfde stappenplan. Geen energiepark is hetzelfde, dus voerden we eerst een gebieds- en natuuranalyse uit om later de juiste maatregelen te kunnen kiezen, gevolgd door een schouw met ecologen en omwonenden. 

Wat we in het veld tegenkwamen 

Wat mij opviel, was hoeveel natuur we onderweg al tegenkwamen. We zagen onder andere hazen, vossenholen, verschillende vogelsoorten, vlinders en amfibieën. Tegelijkertijd zagen we per locatie kansen voor verbetering. 

Elk park had zijn eigen verhaal. 

Bij Wind- en Zonnepark Burgervlotbrug begrazen schapen het terrein. Door het maaibeheer iets aan te passen en bijvoorbeeld een biodiverse haag of zandplekken voor insecten aan te leggen, kan de natuur hier nog verder versterkt worden.  

Zonnepark De Boomgaard in Wijdemeren ligt vlak bij het Natura 2000-gebied Oostelijke Vechtplassen. Het terrein heeft potentie als leefgebied voor soorten zoals ringslangen, vleermuizen en reeën. Door extra natuur aan te leggen op een aangrenzend stuk grond en doorgangen voor dieren te maken, kan het park beter verbonden worden met de omliggende natuur. 

Ook bij de zonneparken van PWN in Andijk liggen mooie kansen. Daar kan een poel worden aangelegd, samen met natuurvriendelijke oevers, een zwaluwwand en zelfs zogenaamde “vissenhotels” onder water. 

Een ander interessant voorbeeld vond ik Zonneweide Bergen. Dit park ligt in de buurt van beschermde natuurgebieden rondom Bergen en heeft daardoor al een relatief hoge natuurkwaliteit. Tijdens de schouw zagen we dat water zich na regen ophoopt onder de zonnepanelen waardoor er bijzonder planten kunnen groeien. Pony’s begrazen het terrein. Die pony’s zorgen er ook voor dat sommige planten, zoals bramen, sterk groeien. Door natuurvriendelijke oevers aan te leggen en gerichter beheer toe te passen, kan de biodiversiteit hier nog beter ontwikkelen.  

Energie en natuur hoeven geen tegenpolen te zijn 

Wat ik uit dit project vooral meeneem, is dat het beeld van energieparken als kale industriegebieden niet altijd klopt. Sterker nog: doordat deze terreinen vaak afgesloten zijn voor intensief gebruik, kunnen ze juist een relatief rustige plek worden voor natuur. Een paar maanden geleden is dit ook bevestigd in een wetenschappelijk rapport.  

Met relatief kleine ingrepen kunnen ze uitgroeien tot waardevolle leefgebieden. En eerlijk gezegd vind ik dat misschien wel het mooiste inzicht van het afgelopen jaar: dat de energietransitie niet alleen gaat over duurzame elektriciteit, maar ook kansen kan bieden voor natuurherstel. 

We blazen weer nieuw leven in het project, en geven er een vervolg aan! Twee, om beter gezegd. Allereerst gaan we verder met drie projecten van vorig jaar, om ze echt naar uitvoering te krijgen. We gaan ze helpen met de subsidie aanvraag en het vinden van de juiste uitvoerende partijen. Daarnaast zullen we ook komend jaar diverse energieparken bezoeken om deze formule weer uit te voeren en zo opnieuw te laten zien dat zonnepanelen en biodiversiteit elkaar soms juist kan versterken.