Informatie over een aantal recente uitspraken van de Raad van State over de “ontvankelijkheid” - het recht om bezwaar en beroep in te stellen - van milieu- en bewonersorganisaties.
Ontvankelijkheid in beroepsprocedures
In enkele recente uitspraken heeft de Raad van State zwaardere eisen gesteld aan de ontvankelijkheid van milieu- en bewonersorganisaties. Voor beroepsprocedures gold altijd al dat een rechtspersoon, om ontvankelijk te zijn , “belanghebbend” moet zijn in de zin van art. 1:2 lid 3 van de Algemene Wet Bestuursrecht (Awb). Een rechtspersoon is belanghebbend als die opkomt voor algemene en collectieve belangen die zij krachtens de eigen doelstellingen en blijkens feitelijke werkzaamheden in het bijzonder behartigt. Deze criteria zijn nu door de Raad van State in enkele recente uitspraken nader ingevuld. Het komt er op neer dat de statuten voldoende specifiek moeten zijn, en dat er ook andere dan juridische activiteiten ontplooid moeten worden.
Statutaire doelstellingen: geografische afbakening, fysieke leefomgeving
Ten eerste blijft de Raad van State waarde hechten aan datgene dat is opgenomen in de statutaire doelstellingen. Deze mogen vanwege het criterium “in het bijzonder” niet te ruim zijn.
Zorg bij het opstellen of wijzigen van de statuten:
- Voor een geografische aanduiding van het gebied waarin uw organisatie actief is.
- Voor een functionele doelstelling die helder maakt voor welke belangen de organisatie opkomt. De doelstelling moet niet te abstract zijn, zoals bijv. het “zorgen voor een duurzame en leefbare wereld”. Ook zijn algemene bewonersbelangen niet specifiek genoeg: het moet uit de statuten duidelijk worden dat de belangen (mede) betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. Daarbij mag het begrip “leefomgeving”, wel breed gedefinieerd zijn: milieu, natuurwaarden, flora en fauna, de menselijke gezondheid, een goede ruimtelijke ordening, landschap en cultuurhistorie.
- Het is goed om een dergelijke specificatie in de statuten op te nemen. Neem bij voorkeur ook op dat de organisatie opkomt voor de belangen van de leden in dezen, bijvoorbeeld door de toevoeging “een en ander in het belang van de leden (donateurs) van de vereniging (stichting)”.
- In een procedure moet de appellant duidelijk maken dat het bestreden overheidsbesluit in het concrete geval inderdaad een belang treft dat valt binnen de statutaire doelstellingen. Geef dus aan in uw bezwaar- of beroepschrift op welke manier het bestreden overheidsbesluit in concreto de door uw organisatie behartigde belangen treft.
Let wel: als die belanghebbendheid eenmaal is aangetoond, mogen vervolgens wel weer alle beroepsgronden worden aangevoerd die in het kader van het aangevochten besluit relevant zijn. Dus: een bewonersorganisatie, die zich volgens de eigen statuten richt op bescherming van landschap en cultuurhistorie, mag in een procedure tegen een bestemmingsplan ook met bezwaren komen op grond van de financiële haalbaarheid van het plan, of het ontbreken van ontheffing van de Flora- en Faunawet (soortenbescherming).
Feitelijke werkzaamheden: niet alleen juridisch
Om ontvankelijk te zijn mag een organisatie zich niet beperken tot het voeren, en voorbereiden, van juridische procedures, waaronder ook begrepen het naar voren brengen van zienswijzen tegen een ontwerp-besluit. Er moeten voor ontvankelijkheid aantoonbaar “feitelijke werkzaamheden” zijn, ter verwezenlijking van de statutaire doelstelling, die los staan van juridische procedures. In de regel vallen daaronder:
- het hebben/onderhouden van een website
- het geven van voorlichting door nieuwsbrieven/voorlichtingsavonden
- het geven van lezingen, contacten met pers/politiek/donateurs
- doe-activiteiten in het (natuur-)gebied waarvoor de organisatie opkomt
- het aankaarten van knelpunten bij overheden en het deelnemen aan overleggen om oplossingen voor problemen te bewerkstelligen.
Het is dus sterk aan te bevelen om een archief bij te houden van de eigen activiteiten, en brieven, aankondigingen en perspublicaties te bewaren
Terug naar pagina Juridisch aan de slag
Lex de Savornin Lohman