De natuur van de kust

Hoe is de toestand van de natuur in de kustzone?

Zee, strand en duinen. Puur natuur, dat is de beleving van de kust. Toch heeft de mens zwaar ingegrepen op de natuurlijke ontwikkeling en staat de natuur in de duinen, op het strand en in zee onder druk. De duinen zijn een prachtig natuurgebied met veel variatie en dus met veel biodiversiteit. De dynamiek door verstuiving en duinvorming is voor een groot deel verloren gegaan (verwijzing: “Natuurlijk een veilige kust”). Terwijl het kustlandschap van nature dynamisch is is het vandaag de dag toch ook in belangrijke mate gefixeerd.

Natuurstranden waren vroeger algemeen. Wie nu over het strand wandelt, zal nauwelijks meer een natuurlijk strand tegenkomen. Voor natuurlijke processen is weinig ruimte meer. Het strand wordt overlopen door mensen, ook in de broedtijd, en vloedmerken zijn nog maar sporadisch te zien. Embryonale duintjes worden soms verwijderd om plaats te maken voor paviljoens en kilometers kust worden volgebouwd met strandhuisjes. De stranden zijn meestal niet beschermd als natuurgebied. (Bron Alterra rapport 1485 pdf p59)
Dit is wel het geval voor de stranden in het Zuidwestelijk Deltagebied en in het waddengebied.
Meer over de natuur van het strand en strandreservaten voor natuur en veiligheid. 

Niet alleen het strand maar ook de Noordzee (bodem) is niet zo natuurlijk als op het eerste oog lijkt: De onderwater-natuur is voor velen onzichtbaar en juist deze heeft zwaar te lijden van menselijk gebruik. Oesterbanken zijn volledig weg endoor de boomkorvisserij op schol en tong is de zeebodem als het ware omgeploegd. 
Meer over Noordzeereservaten en onderwater-natuur 

Hoe valt natuurbehoud in de kustzone te rijmen met de toekomstige kustversterking?

Het ziet er naar uit dat bij de toekomstige kustversterking wordt gekozen voor de “zandige oplossing”, het inbrengen van zand in de kustzone vanuit gebieden verder in zee. De verspreiding van het zand wordt dan overgelaten aan de natuurkrachten. Op deze wijze krijgt de dynamiek van de kustzone weer enigermate de vrije hand. En deze dynamiek is een wezenlijk kenmerk van de kustzone. Bij deze wijze van kustversterking gaat de natuur er meestal op vooruit.

Zijn er ook nadelen voor de natuur verbonden aan zandsuppleties?

Zandsuppleties hebben ecologische effecten, zowel voor de ecologie op de zandwinplaats (brongebied) als op de plek waar het zand op het strand of op de onderwateroever wordt neergelegd (doelgebied). Het meest directe effect van zandwinning is het verwijderen van het bodemsediment met de bodemorganismen ter plaatse. Het herstel van de bodemlevensgemeenschappen na de zandwinning lijkt echter vrij snel weer op gang te komen.

Bij suppleties op het strand of op de onderwateroever zal de bedekking van de bodem met een laag suppletiezand ertoe leiden dat de meeste van de in de bodem levende (minder mobiele) organismen sterven. Voor de onderwateroever geldt dat de milieuschade als beperkt wordt geschat (vergelijkbaar met natuurlijke stormeffecten), gezien de grote dynamiek in dit gebied.

Verder kan gebiedsvreemd suppletiezand invloed hebben op de verstuiving van zand en daarmee op de geomorfologie en vegetatie van het duingebied. Er konden echter geen significante effecten op de vegetatie van de buitenste duinen worden aangetoond. zie: kustveiligheid en natuur p 80 pdf
Een artikel in De Levende Natuur beschrijft verstorende effecten van zandsuppleties Lang niet alle effecten zijn precies bekend. Reden dat er in een samenwerkingsovereenkomst tussen Rijkswaterstaat, is afgesproken onderzoek uit te voeren zodat de zandsuppleties kunnen worden afgestemd op behoud en ontwikkeling van de natuurwaarden.