De Noordzeekust wordt versterkt door middel van zandsuppleties. Recentelijk hebben zowel regionale overheden als het rijk besloten de twee ‘zwakke schakels’ (Hondsbossche en Pettemer Zeewering en kop van Noord-Holland. zie: Kust op kracht) in de kust van Noord-Holland ook te versterken door middel van zandsuppleties. Wat vindt de Milieufederatie Noord-Holland hiervan? Om ons een oordeel te vormen over kustversterking door zand hebben we Anky Woudstra van de Waddenvereniging, die zich al langer met dit onderwerp bezig houdt, een aantal vragen gesteld over zandsuppleties en de gevolgen daarvan voor de natuur.
Wat vindt de Waddenvereniging van zandsuppleties om de kust te versterken?
In de jaren 90 van de vorige eeuw heeft de overheid besloten om de kust met zand te verdedigen. In beginsel zijn we het daarmee eens. Het alternatief is kiezen voor ‘harde’ oplossingen (steen, beton). Als je harde elementen in een zandige kust aanbrengt krijg je op de ene plek sedimentatie en op een andere plek erosie. Dat zie je bijvoorbeeld bij de Hondsbossche en Pettemer Zeewering: door de erosie van de aangrenzende duinen, is de zeewering steeds meer in zee komen te liggen. Het versterken van een zandige kust met zand is een goed basisprincipe, omdat het aansluit bij het natuurlijke zandige systeem van onze kust. Hierover zijn de deskundigen op dit gebied in Nederland het in principe met elkaar eens.
Hoe werkt dat eigenlijk, zandsuppletie?
Er zijn verschillende vormen: strandsuppletie, vooroeversuppletie en de zogenaamde zandmotor. Bij strandsuppletie wordt het zand, afkomstig van de Noordzee, op het strand gespoten. Zo krijg je een stevig strand, ook handig voor recreatiedoeleinden. Nadeel is dat het hele strandecosysteem wordt bedolven onder het zand en (tijdelijk) verloren gaat. En het is ook een dure methode. Daarom is men overgegaan tot vooroeversuppleties waar dat kan. Hierbij wordt zand elders uit de Noordzee opgezogen en op de ondiepe vooroever weer in zee gestort; meestal tegen een brekerbank aan. Het zand verspreidt zich dan verder via waterstroming en wind. De kust, inclusief het strand ontwikkelt zich dan op een meer natuurlijke wijze. Nadelige ecologische effecten doen zich voor op de plek van de zandwinning en bij het storten van het zand. De nieuwste techniek, waar men nu mee gaat experimenteren in Zuid-Holland, de zogenaamde zandmotor, is de meest natuurlijke. Daarbij wordt een zandeiland voor de kust gemaakt. Door water en wind wordt het zand van dit eiland over een lange periode in noordelijke richting langs de kust afgezet. Het bodemecosysteem ondervindt zo minder schade dan in het geval van – herhaalde - vooroeversuppleties.
Wat betekenen zandsuppleties voor de aangrenzende Natura2000 gebieden?
We weten nog lang niet genoeg over de ecologische effecten van zandsuppleties. Het hele kustgebied ligt vol met Natura2000 gebieden: zowel de duinen aan de landkant, als de Noordzee kustzone, als de Waddenzee. Wij als Waddenvereniging hebben samen met Vogelbescherming, Stichting Duinbehoud en Stichting De Noordzee strijd moeten voeren om de overheden in te laten zien dat voor zandsuppleties een vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet nodig is. Hoe belangrijk het veiligheidsaspect ook is (het maatschappelijk belang betwisten wij niet), het is wel belangrijk de suppleties (inclusief zandwinning en transport) op een voor de ecologie van de kust zo gunstig mogelijke wijze uit te voeren. Voor de suppleties zelf heeft de overheid nu toegegeven dat een NB-wetvergunning nodig is. Om meer inzicht te krijgen in de ecologische effecten van de zandsuppleties, hebben de vier organisaties in 2009 een convenant met Rijkswaterstaat afgesloten om te komen tot een optimalisering van suppleties voor de kustnatuur. In dat convenant zijn afspraken gemaakt over een onderzoek- en monitoringprogramma van zes jaar.
Om welke ecologische effecten gaat het dan?
Er wordt onderzocht wat de invloed van zandsuppleties is op natuurwaarden en op de natuurontwikkeling van het kustsysteem. Ook wordt onderzocht hoe het suppletieprogramma geoptimaliseerd kan worden met het oog op het behoud en de ontwikkeling van de natuurwaarden.
Hoge prioriteit in het onderzoek heeft het effect van de suppleties op de vooroever. Dat is de ondiepe zone van de kustzee met veel dynamiek door wind, golven en waterstroming. Het zijn ecologisch waardevolle gebieden, niet voor niets grotendeels aangewezen als Natura2000 gebied. Wat we niet weten is hoe snel deze vooroevers zich ecologisch herstellen na zandsuppletie. Laat staan dat we weten wat de cumulatieve effecten van opeenvolgende zandsuppleties zijn. Dat wordt in dit programma nader onderzocht.
Met de zandsuppleties moet de zogenaamde ‘basiskustlijn’ worden gehandhaafd, houdt dat niet alle natuurlijke dynamiek tegen?
De overheid gaat er van uit dat de basiskustlijn, een denkbeeldige lijn die in de jaren ’90 is vastgesteld, in stand gehouden moet worden. Men heeft het over meer dynamiek in het kustgebied, maar erosie van die basiskustlijn wordt niet toegestaan. Wij zouden er voor zijn als op plekken waar dat uit veiligheidsoogpunt verantwoord is, meer dynamiek wordt toegestaan. Bijvoorbeeld in de vorm van kerven in de duinen en geen zandsuppletie ervoor. Er is dan sprake van een meer natuurlijke erosie en sedimentatie. Het mooie is dat het zandvolume van de kust dan toeneemt: het zand verspreidt zich door de wind meer naar binnen. Vanwege de kerf in de duinen denken mensen dat het onveiliger wordt, maar het tegenovergestelde is dus waar. Wij denken dat zulke plekken met meer dynamiek ook interessant zijn voor de recreanten, er is meer te zien en te beleven dan de rechte kustlijn die we nu hebben. Er valt dus nog veel te winnen!
Erna Krommendijk